James Joyce “Finn’in Oteli”nde kalır mıydı?


Her yıl Haziran ayı başlarında İrlanda taraflarından bir James Joyce rüzgarı esmeye başlar. Edebiyat eleştirmenlerinin görüşüne başvuran meteoroloji uzmanları, İrlandalı romancının en ünlü yapıtı Ulysses’in 16 Haziran’da geçtiği cevabını alırlar: rüzgarın ortaya çıkmasının nedeni ‘Bloomsday’ olarak anılan o günün yaklaşmasıdır. Joyce alimleri cemaatinde de Haziran ayı yaklaştı mı herkes yeni kitaplar, yeni makaleler, yeni keşifler yapmak üzere kolları sıvar. Biz geçen Haziran ayını yeni bir Türkçe Ulysses çevirisi havadisiyle kutlamıştık. 2013’ün payına ise Joyce’un “yeni keşfedilen hikayeleri” düştü. Joyce’un Ulysses’i bitirdikten sonra yazdığı on hikayenin ilk defa yayımlanacak olması akademisyenleri önce heyecenlandırdı sonra da büyük bir tartışmanın içine itti.

Bundan tam doksan sene evvel yazılmış hikayelerin bir kısmı, 1963 yılında yayımlanan bir kitapta halihazırda okur karşısına çıkmıştı. Ithys Press’in havalı bir edisyonla ve Finn’s Hotel (Finn’in Oteli) adıyla yayımladığı hikayelerin editörlüğünü yapan Joyce alimi Danis Rose, daha evvel yazarın Finnegans Wake kitabının birer taslağı olarak görülen bu metinlerin ayrı bir kitap olmayı hak ettiği kanaatinde. Hatta nasıl Ulysses’in kökeninde Dublinliler kitabındaki hikayeler varsa Finnegans Wake’in kökeninde de bu kısa metinlerin olduğunu söyleyecek kadar çok güveniyor kitabına.

Türkçesi henüz yayımlanmayan ama Nevzat Erkmen’in çevirmekte olduğu Finnegans Wake, karakterlerinin gördükleri rüyaları resmeden ve bunu ne İngilizce ne Fransızca ne Almanca’ya (veya bildiğimiz başka bir dile) benzeyen bir rüyalar diliyle yapan bir kitap. Joyce yıllar boyunca Finn’s Hotel’i oluşturacak hikayeler üzerinde uğraştıktan sonra bunların bazı bölümlerini yeniden yazarak, değiştirerek ve kesip biçerek Finnegans Wake’e yerleştirmiş. Onları böyle bir kitap olarak yayımlamayı ise hiç düşünmemiş.

2011 yılının son gününe, yani Joyce’un yapıtlarının telif hakları kanunu çerçevesinde korunmaya devam ettiği dönemin sonuna dek metinler üzerindeki söz hakkı Joyce’un varislerindeydi. 1980 darbesini takip eden yıllarda askerlerin Kürtlere karşı insan hakkı ihlallerini gerekçe göstererek Türkiye’de Joyce metinlerinin yayımlanmasına bir süre müsaade etmeyen Stephen Joyce (kendisi yazarın torunu oluyor) ince eleyip sık dokuyor, bu tür projelerin önünü kesiyordu. Rose’un projesinden de hoşlanmamış, akademisyenler de olumsuz görüş bildirince Penguin Yayınları hikayeleri yayımlamaktan vazgeçmişti.

Rose 2004 yılında Paris’te keşfedilen üç öykünün kitabı yeni kılmaya yettiği görüşünde. Diğer Joyce alimleri ise bazıları taslak halinde olan, diğerleri mektuplardaki ufak metinlerden alınmış metinlerin birer Joyce hikayesi olarak değerlendirilemeyeceğini söylüyor. Sonuçta kim haklı olursa olsun Finn’s Hotel çok şık bir edisyonla, yalnızca 180 adetten oluşan bir baskıyla okur karşısına çıktı bile. 2.500, 1.250 ve 350 euro’luk üç edisyondan birini sipariş ediyorsunuz, evinize getiriyorlar. Kitabın fiziksel güzelliği başka hiçbir şey yapmıyorsa bile insanda Finnegans Wake’i okuma isteği uyandırıyor.

Armağan Ekici (Ulysses’in Türkçe çevirmeni):
Yanıltıcı bir kampanya
“Finn’s Hotel’i hazırlayan Ithys Press’i, orijinal mektubun sahibi Zürich Joyce Vakfı’ndan izin almadan, muhtemelen yalnızca ticari niyetlerle bastıkları Kopenhag Kedileri’nden; Danis Rose’u ise Joyce’un metnine aşırı müdahaleleriyle, neredeyse kendini Joyce yerine koyarak noktalamayı, özel isimleri baştan yazmaya kalkıştığı Joyce edisyonlarıyla tanıyoruz... Bu kitap da, öyküler zaten 1963’te yayımlanmış olduğu için, yanıltıcı bir kampanyayla ortaya çıkıyor. Joyce’un terkettiği eskizlerini görmek çok ilginç. Ama temkini elden bırakmamak, öykülerin Rose’un müdahalelerinden önceki hallerine bakmak gerek diye düşünüyorum.

Türkçede Joyce raflarının zenginleşmesi için bence Murat Belge’nin Portre ve Dublinliler çevirilerinin kritik bir edisyondan geçirilmesi, Joyce’un gazetelere yazdığı siyasi yazıların çevrilmesi, Joyce kitaplarının (belki Oxford World’s Classics serisine benzer) notlu edisyonlarının hazırlanması daha öncelikli. Nevzat Erkmen’in Finnegans Wake çalışmasının sonuçlarını da heyecanla bekliyorum.”

Türkçe Finnegans Wake geliyor
Türkçe Joyce külliyatının en önemli eksiklerinden biri olan Finnegans Wake, daha önce YKY’nin yayımladığı Ulysses çevirisinde imzası olan Nevzat Erkmen tarafından Türkçeye çevriliyor. 15 yıldır bu çeviri üzerinde çalıştığını söyleyen 82 yaşındaki Erkmen bu iş için İstanbul’daki hayatını bırakıp İzmir’e yerleşmiş. Milliyet gazetesine verdiği söyleşide çeviriyi şöyle anlatıyor: “Ulysses çok zor bir kitaptı. Ama Finnegans Wake de çok zor! James Joyce, yaşamının sonlarına doğru yazmış bu kitabı. Hatta Finnegans Wake’le ilgili olarak bazı yazarlar, ‘Bu bir ölüm ya da düş, rüya dili,’ diyor. Öyle şeyler yazıyor ki Joyce. Mesela kitapta bir cümle var, bilmem kaç kelimeden oluşuyor. Ama aslında tek bir sözcüğü ifade ediyor yazar. Karpuz diyecek örneğin. Uzatmış da uzatmış... Ben İngilizce okurken zevkten bayılıyorum. Ama çevirisi epey zaman alıyor.”

Beckett’in gözünden Joyce
Paris’te yaşadıkları dönemde Samuel Beckett, James Joyce’un sekreteri olarak çalışmış, romanlarını kağıda dökmesinde ona yardımcı olmuştu. Hayatı boyunca Joyce’dan etkilendiğini hiç saklamayan Beckett’ın Murphy romanının el yazması önümüzdeki haftalarda açık artırmayla satışa sunulacak. Murphy’nin el yazmasında en çok dikkat çeken şeylerden biri, Beckett’in yaptığı Joyce çizimleri. Google’ın meşhur ettiği tabirle söylersek birer ‘doodle‘ olan bu karalamalarda Joyce hem bir dost hem bir öğretmen olarak ortaya çıkıyor. Zaten Sotheby’s tarafından satılacak olan el yazması akla Beckett’in “ölmeden evvel JJ’nin üzerimdeki etkisinden kurtulacağıma söz veriyorum” diye yazdığı mektubu getiriyor. Beckett mektubunu Joycevari bir sözcükle bitirmiş, “evetefendim” (“Yessir”) yazarak Joyce’un etkisinden kurtulmanın hiç de kolay olmadığını ima etmişti.


Türkçe James Joyce külliyatı
Dublinliler, çev. Murat Belge, İletişim Yayınları
Sürgünler, çev. Selçuk Yönel, İmge Kitabevi
Giacomo Joyce, çev. Zeynep Avcı, Sel Yayıncılık
Sanatçının Mektupları, çev. Kudret Emiroğlu, İmge Kitabevi
Oda Müziği (Şiirler), çev. Osman Çakmakçı, İş Bankası
Sanatçının Bir Genç Adam Olarak Portresi, çev. Murat Belge, İletişim Yayınları
Ulysses, çev. Nevzat Erkmen, YKY / çev. Armağan Ekici, Norgunk
Kedi ile Şeytan, çev. Celâl Üster, İletişim
Finnegans Wake, çev. Nevzat Erkmen (henüz tamamlanmadı)

No comments: